De desastreuze invloed van de inspectie op de kwaliteit van het onderwijs

De kwaliteit van het onderwijs staat behoorlijk ter discussie, van hoog tot laag. Soms terecht, soms onterecht. De rol van de overheid als onbehoorlijk bestuurder in dezen zou wat mij betreft wel eens onderzocht mogen worden. Maar dit terzijde. Waar het mij om gaat, is de invloed die de audits van de onderwijsinspectie hebben op de kwaliteit van het onderwijs, met name in het mbo.

Als het over kwaliteit gaat, zijn er drie niveaus te onderscheiden. Op de eerste plaats is dat de kwaliteit die moet. Denk hierbij aan wet- en regelgeving waaraan voldaan moet worden, veiligheidsvoorschriften, brandvoorschriften, etc. Het tweede niveau, dat het eerste omvat, is de kwaliteit die hoort. Dat wat een afnemer als normaal beschouwt, maar wat niet wettelijk voorschreven is. Te denken valt aan waterdichte auto’s, smakelijke maaltijden maar ook de 10 regels voor goed onderwijs van JOB. Als laatste en hoogste  kwaliteitsniveau kennen we de kwaliteit die kan, de onderscheidende kwaliteit. Het is de kwaliteit die het verschil tussen producten, diensten en mensen onderling maakt. Vaak de niet-kwantificeerbare kwaliteit.

En nu de rol van de inspectie. De inspectie richt zich op de kwaliteit die moet: ze controleert of er voldaan wordt aan de regels die gesteld worden aan de organisatie en uitvoering van het onderwijs. Op zich is dat een prima zaak, daar ben ik voor. Maar de manier waarop onderwijsorganisaties reageren, maakt het desastreus. De kramp waarin ze schieten bij dreigend inspectiebezoek, maakt dat ze zich alleen nog maar blijvend focussen op het kwaliteitsniveau dat de inspectie verlangt. Alsof afnemers niets verlangen! Het beste bewijs voor dit denken zijn de landelijke bpv-boeken waar ik eerder over schreef. Ze worden aan het werkveld ‘verkocht’ met als argument dat ze inspectie-proof zijn. En dat zijn ze omdat het bpv-proces volgens de inspectie op deze manier geborgd is. Dat ze voor leerlingen, leermeesters en leraren onleesbaar en onwerkbaar zijn doet vervolgens niet ter zake. En dat er geen enkele garantie is dat de leerling een fatsoenlijke vakopleiding krijgt, onttrekt zich aan de waarneming van diezelfde inspectie. Daar maakt ze zich, misschien terecht, geen zorgen over. Scholen worden alleen maar echt afgerekend op het laagste kwaliteitsniveau, daar worden de rode en groene kaarten uitgedeeld. De leerling staat met lege handen, die heeft enkel zijn verzuim of recalcitrant gedrag als machtsmiddel. De controle van de inspectie garandeert nog geen goed onderwijs, laten we ons eerst daar maar weer eens op richten. En als dat voor elkaar is, ontstaat er ruimte om er ook nog iets moois van te maken.

De waarde van keurmerken en kwaliteitssystemen

“Verpleeg- en verzorgingshuizen besteden jaarlijks zeker 10 tot 15 miljoen euro aan het verkrijgen en behouden van keurmerken die weinig zeggen over de kwaliteit van hun zorg.” lees ik vandaag in de krant. Lijkt het onderwijs wel. Ook daar allerlei keurmerken en kwaliteitssystemen. Waar ik me het meest aan erger is die van KCE, tegenwoordig Inspectie. Wat er gecontroleerd wordt is of de opgestelde procedures wel gevolgd zijn en o wee als dat niet gebeurd is. Wat de inhoud is van de stukken die door die ellenlange procedures gaan, daar wordt niet naar gekeken. Of je procedureel bagger of echte kwaliteit maakt, het maakt niet uit. De gang van zaken doet me sterk denken aan de situatie in het voormalig Oostblok. Daar werd juichend gedaan als de productiecijfers weer gehaald of overtroffen waren. Zoveel tractors, zoveel paar schoenen. Dat de tractoren geen motor hadden of de schoenparen uit twee linker schoenen bestonden, daar mocht je niets van zeggen. Waarom ik me er zo boos over maak? Onze school heeft bepaald dat we examens zo veel mogelijk moeten inkopen. De rotzooi die daar mee binnenkomt wordt over mijn cursisten uitgestort, die moeten zich er doorheen worstelen. Na afloop hoor ik al een aantal jaren: heb ik daarvoor op school gezeten? Of: absoluut onbegrijpelijke vragen! Als bewijs een aantal vragen die ik uit examens gehaald hebben die het afgelopen jaar nog afgenomen zijn. En dan heb ik het niet over de vraag die ik in twee verschillende examens tegenkwam, waarbij een verschillend antwoord als het juiste werd aangemerkt. En daar worden mijn cursisten mee beoordeeld! Schande.