Hoogmoed in historisch perspectief

Hoogmoed werd de bestuurders van Amarantis verweten. Hoogmoed wordt de bestuurders van Zadkine verweten. Zij zullen niet de laatsten zijn in onderwijsland. Maar waar komt dit gedrag vandaan? Is het een uitvinding van de 21e eeuw?

Hoogmoed wordt gezien als de eerste van de zeven hoofdzondende zonde waar de andere zes van afgeleid zijn. Jeroen Bosch schilderde een paneel waar ze alle zeven op verbeeld worden. Hier het detail met Superbia, weergegeven als ijdelheid.

Hoogmoed is van alle tijden. De geschiedenissen van Icarus en het Vrouwtje van Stavoren verhalen ervan. Een aantal jaren geleden stond ik voor het imposante Paleis van het volk in Boekarest. Het schijnt het grootste gebouw van Europa te zijn.

Toen het in de jaren 80 van de vorige eeuw gebouwd werd, stak er een storm van protest op in de westerse wereld. Een aantal monumenten en een hele woonwijk moesten voor de bouw wijken. De opdrachtgever, Ceausescu, werd de ergste vorm van megalomanie verweten. Maar toen ik het in het echt zag, dacht ik:’Hoe zou er tegenaan gekeken zijn als het een stuk naar het westen had gestaan, zeg Frankrijk?’ Een land met presidenten die ook gigantische geursporen na willen laten.

 

En in dezelfde periode dat ik Boekarest bezocht, kwam ik in Berlijn. Op de foto’s de Potzdamerplatz anno 1903 en anno nu.

 
De gebouwen die er nu staan zou je kunnen interpreteren als een wedstrijdje ‘Wie heeft de grootste?’. Maar hier had net zo goed een foto van het fallisch centrum van Rotterdam kunnen staan. Vele gebouwen die wij nu kunstschatten noemen, zoals die uit de klassieke oudheid, zijn ook tot stand gekomen door de behoefte aan pronkzucht en tegen elkaar opbieden. De piramiden in Egypte en het Colosseum zijn er voorbeelden van. Blijkbaar biedt onze cultuur de mogelijkheden om hoogmoed, macht en gevoel van onaantastbaarheid te manifesteren. We hebben zelf een overheid gecreëerd die de winstmaximalisatie van banken goedkeurde, misschien zelfs aanwakkerde. Blijkbaar leven wij in een land waar het belangrijker is dat aandeelhouders een hoog rendement krijgen, dan dat met een lager rendement meer werknemers in dienst gehouden kunnen worden. We hebben zelf een overheid gekozen die voor het onderwijs de outputfinanciering een gezonde prikkel vindt.
Het neoliberale klimaat heeft ons een afrekencultuur gebracht, waarbij termen als mededogen en solidariteit kleven aan verliezers en niet meer aan mensen. In zo’n cultuur doen de bestuurders van A t/m Z hun ding en worden vervolgens het voorwerp van selectieve verontwaardiging. Het volgende cohort van controleurs van controleurs zie ik al weer opdoemen. Maar of dat zal helpen?

Wellicht dat de poëzie ons iets verder kan brengen. Hier de geparafraseerde eerste twee regels van een gedicht van J.C. Bloem:

Ethiek is voor tevredenen of legen.

En dan: wat is ethiek nog in dit land?

Voeg toe aan je favorieten: permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *